Từ một đất nước từng trải qua chiến tranh và nhiều thập niên khó khăn, Việt Nam đang bước vào một chặng đường phát triển mới với khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Đây không chỉ là một mục tiêu kinh tế, mà còn là khát vọng về một đất nước giàu mạnh, độc lập, sáng tạo, văn minh và có vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế.
Năm 2045 cũng là dấu mốc 100 năm nước Việt Nam mới. Một thế kỷ là khoảng thời gian đủ dài để một dân tộc nhìn lại hành trình đã đi qua và đặt ra câu hỏi lớn hơn: Việt Nam muốn trở thành quốc gia như thế nào trong thế kỷ XXI?
Từ khát vọng đến một chiến lược phát triển dài hạn
Nhìn lại lịch sử hiện đại, tốc độ thay đổi của Việt Nam là rất đáng kể.
Từ một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, Việt Nam đã từng bước mở cửa, đổi mới, hội nhập với khu vực và thế giới. Hàng hóa Việt Nam hiện diện tại nhiều thị trường quốc tế; hàng triệu người Việt Nam học tập, làm việc và sinh sống ở nước ngoài; các thành phố ngày càng hiện đại; công nghệ số đang thay đổi cách người dân học tập, làm việc và kinh doanh.
Nhưng những thành tựu của quá khứ không thể tự động bảo đảm cho tương lai.
Thế giới đang bước vào một thời kỳ cạnh tranh mới, trong đó khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo, năng lượng, dữ liệu, chất bán dẫn, công nghệ sinh học và nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng trở thành những yếu tố quyết định sức mạnh quốc gia.
Vì vậy, mục tiêu Việt Nam 2045 đòi hỏi một sự chuyển đổi sâu sắc: từ tăng trưởng dựa nhiều vào nguồn lực sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Con người là trung tâm của hành trình 2045
Không có quốc gia phát triển nào chỉ được xây dựng bằng những tòa nhà cao tầng, những tuyến đường hiện đại hay những con số GDP.
Nền tảng quan trọng nhất vẫn là con người.
Việt Nam có một lợi thế lớn là dân số đông, lực lượng lao động năng động và khả năng thích nghi nhanh với công nghệ. Nhưng lợi thế về số lượng sẽ ngày càng giảm nếu không được chuyển hóa thành lợi thế về chất lượng.
Đến năm 2045, Việt Nam cần một thế hệ công dân có khả năng học tập suốt đời, sử dụng công nghệ, tư duy độc lập, sáng tạo và làm việc trong môi trường quốc tế.
Giáo dục vì thế không chỉ nhằm truyền đạt kiến thức. Giáo dục phải giúp con người biết đặt câu hỏi, biết sáng tạo, biết hợp tác và biết tạo ra giá trị mới.
Một quốc gia phát triển không chỉ cần những kỹ sư giỏi hay những nhà khoa học xuất sắc. Quốc gia đó cũng cần những người lao động có kỹ năng, những doanh nhân có trách nhiệm, những giáo viên tận tâm, những người nông dân biết ứng dụng công nghệ và những công dân có ý thức xây dựng cộng đồng.
Công nghệ và trí tuệ nhân tạo: cơ hội của Việt Nam
Nếu thế kỷ XX được định hình mạnh mẽ bởi công nghiệp hóa và điện khí hóa, thì thế kỷ XXI đang được định hình bởi dữ liệu, kết nối và trí tuệ nhân tạo.
AI có thể thay đổi sâu sắc cách con người sản xuất, nghiên cứu, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và quản lý xã hội.
Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội.
Việt Nam không nhất thiết phải đi sau các quốc gia phát triển trong mọi lĩnh vực. Với lợi thế về lực lượng lao động trẻ, khả năng tiếp nhận công nghệ nhanh và một hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ ngày càng phát triển, Việt Nam có cơ hội rút ngắn khoảng cách bằng cách đi thẳng vào những lĩnh vực công nghệ mới.
Từ trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, robot, công nghệ sinh học đến năng lượng sạch, Việt Nam có thể hình thành những ngành kinh tế mới có giá trị gia tăng cao.
Nhưng công nghệ chỉ thực sự trở thành sức mạnh quốc gia khi nó được ứng dụng vào đời sống.
Một bệnh viện sử dụng AI để hỗ trợ bác sĩ. Một trường học sử dụng công nghệ để cá nhân hóa việc học. Một người nông dân sử dụng dữ liệu thời tiết và cảm biến để tối ưu sản xuất. Một doanh nghiệp nhỏ sử dụng AI để tiếp cận thị trường toàn cầu.
Đó mới là hình ảnh cụ thể của một Việt Nam công nghệ vào năm 2045.
Một nền kinh tế có sức cạnh tranh toàn cầu
Khát vọng trở thành quốc gia phát triển không thể tách rời khỏi năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Việt Nam cần tiếp tục phát triển doanh nghiệp trong nước, đồng thời thu hút có chọn lọc dòng vốn đầu tư quốc tế. Mục tiêu không chỉ là trở thành nơi sản xuất với chi phí cạnh tranh, mà phải từng bước trở thành nơi nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo và sở hữu công nghệ.
Một sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam trong tương lai không nên chỉ được hiểu là sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam.
Đó phải là sản phẩm có hàm lượng tri thức Việt Nam, công nghệ Việt Nam và thương hiệu Việt Nam đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Từ điện tử, phần mềm, công nghiệp hỗ trợ, logistics, nông nghiệp công nghệ cao đến du lịch và công nghiệp văn hóa, Việt Nam còn rất nhiều không gian để tạo ra những ngành kinh tế có giá trị cao.
Phát triển nhưng phải bền vững
Một Việt Nam phát triển vào năm 2045 không thể đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng.
Biến đổi khí hậu, nước biển dâng, ô nhiễm không khí, suy giảm tài nguyên và áp lực đô thị hóa đang đặt ra những bài toán ngày càng lớn.
Việt Nam cần chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh hơn, tiết kiệm tài nguyên hơn và sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.
Năng lượng tái tạo, giao thông xanh, đô thị thông minh, kinh tế tuần hoàn và công nghệ môi trường sẽ ngày càng quan trọng.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là GDP cao hơn, mà là chất lượng sống tốt hơn.
Một quốc gia phát triển phải là nơi người dân được sống trong môi trường an toàn, có hệ thống y tế và giáo dục tốt, có cơ hội việc làm, có không gian văn hóa và có niềm tin vào tương lai.
Việt Nam và vị thế trong thế giới mới
Đến năm 2045, Việt Nam sẽ không chỉ được đánh giá qua quy mô nền kinh tế.
Vị thế quốc gia còn được tạo nên bởi khả năng đóng góp vào những vấn đề chung của nhân loại.
Việt Nam có thể trở thành một quốc gia có tiếng nói có trọng lượng hơn trong các vấn đề khu vực và toàn cầu; một trung tâm kết nối kinh tế của Đông Nam Á; một điểm đến về công nghệ, du lịch, giáo dục và văn hóa.
Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cũng là một phần quan trọng của sức mạnh đó.
Hàng triệu người Việt đang sống và làm việc tại nhiều quốc gia có thể trở thành những cây cầu kết nối tri thức, vốn, công nghệ và văn hóa giữa Việt Nam với thế giới.
Một Việt Nam hướng ra thế giới không có nghĩa là đánh mất bản sắc.
Ngược lại, càng hội nhập sâu, Việt Nam càng cần hiểu rõ mình là ai.
Giữ gìn bản sắc trong một thế giới thay đổi
Một quốc gia phát triển không phải là một quốc gia sao chép những mô hình thành công của người khác.
Việt Nam có lịch sử hàng nghìn năm, một nền văn hóa đa dạng, tiếng Việt, nghệ thuật, ẩm thực, làng nghề, di sản và những giá trị xã hội được hình thành qua nhiều thế hệ.
Trong kỷ nguyên số, văn hóa Việt Nam có cơ hội tiếp cận thế giới với tốc độ chưa từng có.
Một bộ phim, một bài hát, một trò chơi, một sản phẩm thiết kế, một món ăn hay một câu chuyện lịch sử Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm văn hóa toàn cầu.
Vì vậy, phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là câu chuyện kinh tế. Đó còn là cách Việt Nam kể câu chuyện của mình với thế giới.
Việt Nam 2045 sẽ được quyết định từ hôm nay
2045 nghe có vẻ còn xa.
Nhưng một quốc gia không thể xây dựng tương lai trong một ngày.
Những quyết định về giáo dục hôm nay sẽ tạo nên nguồn nhân lực của 2045. Những khoản đầu tư cho khoa học hôm nay sẽ tạo nên công nghệ của tương lai. Những con đường, đô thị và hệ thống năng lượng được xây dựng hôm nay sẽ định hình chất lượng sống của nhiều thế hệ sau.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là:
“Việt Nam sẽ như thế nào vào năm 2045?”
Mà là:
“Chúng ta phải làm gì ngay từ hôm nay để tạo nên Việt Nam năm 2045?”
Câu trả lời nằm ở năng lực cải cách, chất lượng thể chế, giáo dục, khoa học – công nghệ, doanh nghiệp, con người và tinh thần trách nhiệm của toàn xã hội.
Một thế kỷ mới của khát vọng Việt Nam
Năm 1945 mở ra một chương mới trong lịch sử dân tộc.
Năm 2045 có thể trở thành một cột mốc khác: thời điểm Việt Nam nhìn lại một thế kỷ xây dựng đất nước và khẳng định vị thế của mình trong cộng đồng quốc tế.
Con đường phía trước chắc chắn không dễ dàng.
Sẽ có những biến động kinh tế, cạnh tranh công nghệ, biến đổi khí hậu và những thách thức chưa từng xuất hiện.
Nhưng lịch sử Việt Nam cũng cho thấy một điều: một dân tộc có thể vượt qua những thử thách rất lớn khi có khát vọng, ý chí và khả năng thích nghi.
Việt Nam 2045 vì thế không nên chỉ là một con số của tương lai.
Đó phải là một lời cam kết với các thế hệ mai sau:
một Việt Nam giàu mạnh hơn, sáng tạo hơn, xanh hơn, văn minh hơn và tự tin hơn khi bước ra thế giới.
Và hành trình ấy không bắt đầu vào năm 2045.
Nó bắt đầu từ hôm nay.